همکاری خالق زی زی گولو و جین وست

تاریخ عروسک سازی به زمانی باز می‌گردد که مردم دریافتند، ارتباط احساسی خود را می‌توانند با عروسک بیان کنند. صدها سال پیش مصر باستان نخستین عروسک‌ها را با چوب و پاپیوروس ساخت. پس از آن یونانی‌ها عروسک را از موم و گچ ساختند و در پی آنان، چینی‌ها که خود را خالق عروسک سازی می‌دانند، عروسک‌ها را از چینی و پلاستیک ساختند.

اگرچه در آغاز دوره اسلامی در ایران تا قرن چهار، اطلاعاتی از عروسک سازی و نمایش عروسکی در دست نیست، اما پس از قرن پنجم خورشیدی، حضور عروسک بازی در شعرهای کلاسیک به چشم می‌خورد. از این رو ممکن است در دوره‌ای نمایش عروسکی در میان مردم منع بوده و پس از سال‌ها رونق گرفته است.

شواهد تاریخی نشان می‌دهد که از گذشته مردم ایران اندیشه، احساسات و عواطف خود را در ساخت عروسک القا می‌کردند. به این ترتیب در تاریخ، شخصیت‌های عروسکی همچون چُمچَه گلین از آذربایجان و کترا گیشه از گیلان، جزء انکارناپاذیری از آیین و مراسم‌های محلی قرار گرفتند.

چمچه گلین به معنای عروس باران و کترا گیشه به معنای کفگیر عروسکی، هر دو از قاشق‌های چوبی ساخته می‌شدند و معمولا خانم‌ها برایشان لباس‌های عروسکی می‌دوختند. در نهایت در طی مراسمی آواز‌هایی همچون دعا برای باران سر می‌داند و عروسک‌های چوبی را تکان می‌دادند.

به مرور زمان خیمه شب بازی در ایران شکل گرفت که همچنان یکی از نمایش‌های عروسکی محبوب کودکان است. این نمایش عروسکی متشکل از یک صندوق بزرگ، یک یا چند عروسک نخی، کمانچه و تمبک بود که با حضور شخصیت قهرمانی، یک داستان طنز شکل می‌گیرد.

معمولا عروسک‌های خیمه شب بازی ساختاری ساده دارند که در گذشته با چند تکه پارچه و چوب می‌ساختند. همچنین شمایل صورت انسان به زنده شدن عروسک در نمایش‌ها تاثیر دارد.

همچنان خانم‌ها و آقایانی در شهرها و روستاهای ایران به شغل عروسک سازی مشغول هستند و از این راه کسب درآمد می‌کنند. در واقع این عروسک‌های دست‌ساز نه تنها با خود قصه‌ای به همراه دارند، بلکه فرهنگ و آیین همان منطقه را نیز به همراه دارند.

در دهه‌های گذشته تلویزیون نقش فعالی در میان خانواده‌ها داشته است. از این رو برنامه‌های عروسکی کودک نه تنها توجه کودکان، بلکه بزرگسالان را به خود جلب می‌کرد و خاطرات خوشی را در ذهن همگان می‌ساخت که در این میان می‌توان به برنامه‌های طلایی کودک و نوجوان در دهه ۶۰ و ۷۰ اشاره کرد.

در این میان، عادل بزدوده متولد سال ۱۳۳۵، نویسنده، مدرس، کارگردان نمایش عروسکی و عروسک‌ ساز تاثیر بزرگی در جامعه عروسک سازی و هنر گذاشته است. بزدوده در رشته نمایش عروسکی از دانشکده هنرهای دراماتیک دانشگاه هنر تهران فارغ‌ التحصیل شده و نزدیک به نیم قرن مشغول به حرفه عروسک سازی می‌باشد.

عادل بزدوده را می‌توان پدر عروسک‌های دهه ۶۰ و ۷۰ نامید. از ساخته‌های به یاد ماندنی او می‌توان به عروسک زی‌ زی گولو، پسرخاله، عروسک‌های شهر موش‌ها، خونه مادربزرگه و الو الو من جوجوام اشاره کرد.

 

عادل بزدوده تنها با قیچی و فوم عروسک‌ها را نمی‌سازد، بلکه عروسک‌ها را خلق می‌کند و با آن‌ها زندگی می‌کند. از طرح اولیه، نام گذاری و ساخت نهایی و ارائه عروسک‌ها، مراحل زنده شدن عروسک‌ها شکل می‌گیرد و همین توجه به جزئیات باعث ماندگاری بیشتر آن‌ها می‌شود.

عادل بزدوده از داماد خانواده برومند است و همکاری او با مرضیه برومند باعث خلق اثرهای به‌یادماندنی در عرصه برنامه کودک و نوجوان در تلویزیون و سینما شده است.

در سال ۱۳۹۸ گروه جین وست طی همفکری و همکاری با یکدیگر تصمیم گرفتند تا خاطره خوشی برای گروه سنی کودک تا بزرگسال در یلدای ایرانی بسازد. از این رو عادل بزدوده خالق عروسک‌های ماندگار کودک و نوجوان طی همکاری با برند جین وست، تمام عروسک‌های فرازمینی کمپین یلدای امسال را ساخت.

بزدوده و گروهش طی ماه‌ها تلاش، هفت شخصیت سیاره خیالی ماخونیک را با ظرافت و زیبایی خلق کردند که تاثیر شگفت آن را می‌توان در توجه عموم به عروسک‌های حاضر در فروشگاه‌های جین وست مشاهده کرد.

 

همکاری جین وست و پدر عروسک‌ها، عادل بزدوده باعث شد که طرح شخصیتی چاقری عطاردوند، لامپرتی پلوتون‌کو، چلواری زحل‌آبادی، کودری مریخچی، ژاکاردی اورانوس‌پور، بامبلی نپتون‌زاده و اشبالتی به عروسک تبدیل و دارای یک شخصیت زنده شوند.